ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ‘ਬਲਾਇੰਡ ਹੋਮ’ (ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ) ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਸੁਖਚੈਨ ਲਈ ‘ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ’ (AI) ਬਣੀ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ
ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ‘ਬਲਾਇੰਡ ਹੋਮ’ (ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ) ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਸੁਖਚੈਨ ਲਈ ‘ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ’ (AI) ਬਣੀ ਅੱਖਾਂ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ
ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, 7 ਨਵੰਬਰ, 2026: ਕਮੀਜ਼ ਦਾ ਰੰਗ ਪਛਾਣਨ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਿਤਾਬਾਂ ਦੇ ਸਿਰਲੇਖ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਵਸਤੂਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਤੱਕ, ‘ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ’ (AI) ਨੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਦੇ ਨਵੇਂ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ‘ਬਲਾਇੰਡ ਹੋਮ’ ਵਿੱਚ ਸੰਗੀਤ ਅਧਿਆਪਕ ਵਜੋਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਸੁਖਚੈਨ, ਜੋ ਖੁਦ ਵੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਹਨ, ਇਹ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਗ੍ਰੈਜੂਏਟ, ਸੁਖਚੈਨ ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਗੀਤ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਧੁਨਿਕ AI ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਤਲਾਸ਼ਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ‘ਬਾਬੂਸ਼ਾਹੀ ਬਿਊਰੋ’ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ ਜਦੋਂ ‘ਬਲਾਇੰਡ ਹੋਮ’ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਖਚੈਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਰਾਹੀਂ ਗੂਗਲ ਦੇ ‘ਜੈਮਿਨੀ AI’ (Gemini AI) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖਿਆ। ਇਸ ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ਼-ਆਧਾਰਿਤ (voice-based) ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਜੈਮਿਨੀ’ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਖੋਲ੍ਹੀ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮੀਜ਼ ਦਾ ਰੰਗ ਦੱਸਣ ਅਤੇ ਇਸ ‘ਤੇ ਲੱਗੇ ਬ੍ਰਾਂਡ ਲੋਗੋ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਿਹਾ। AI ਟੂਲ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਘੱਟ ਰੋਸ਼ਨੀ ਕਾਰਨ ਕਮੀਜ਼ ਗੂੜ੍ਹੇ ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਦੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੇ ਲੋਗੋ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ‘H’ ਅੱਖਰ ਸੀ ਜੋ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨ (crest) ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; AI ਨੇ ਸੁਝਾਅ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ‘ਹੌਲਿਸਟਰ’ (Hollister) ਬ੍ਰਾਂਡ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ-ਜੁਲਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਇਹ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀ ਹੁਣ ਦੂਜਿਆਂ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਸਧਾਰਨ ਆਵਾਜ਼ੀ ਹੁਕਮਾਂ (voice commands) ਰਾਹੀਂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸੁਖਚੈਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਹੀਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਬਰੇਲ’ (Braille) ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਮਾਰਟਫ਼ੋਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਸਕ੍ਰੀਨ-ਰੀਡਿੰਗ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ‘ਜੈਮਿਨੀ’ ਵਰਗੇ AI-ਆਧਾਰਿਤ ਸਾਧਨਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਇਆ, “ਹੁਣ ਅਸੀਂ AI ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ, ਉਸਦਾ ਰੰਗ ਦੱਸਣ, ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਬਾਰੇ ਵੇਰਵੇ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਆਵਾਜ਼
